Komentimi i Sures Fatiha

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ (1 

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (2

الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ (3

مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ (4

إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ (5

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ (6

7) صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ

 

1) Me emrin e Allahut, Mëshiruesit, Mëshirëplotit! 
2) Gjithë falenderimet dhe lavdërimet janë për Allahun, Zotin e gjithësisë!
3) Ai, është Mëshirues, Mëshirëplotë!
4) Sunduesit të Ditës së Gjykimit (përgjegjësisë-shpërblimit)!
5) Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm te Ty kërkojmë ndihmë!
6) Udhëzona (përforcona) në rrugën e drejtë!
7) Në rrugën e atyre, të cilët i begatove me të mira, jo në të atyre që kundër veti tërhoqën hidhërimin, e as në të atyre që e humbën veten!

 

Tefsir (komentimi i sures)

Surja Fatiha i ka zbritur Profetit Muhamed (sal’la llahu alejhi ue sel’lem) në periudhën e Mekes dhe ka shtatë ajete. Është surja e parë që ka zbritur e plotë njëherësh. Duke qenë si hyrja e Kuranit Famëlartë, është quajtur Fatihatu’l-Kiteb ose el’Fatiha, që ka kuptimin “hap diçka ose një vend, fillues”.

Ibn Abasi, Katade dhe Ebu-el’Alij thonë se Fatiha’ja ka zbritur në Meke. Allahu (xh.sh) thotë: ﴿وَلَقَدْ ءاتَيْنَـكَ سَبْعًا مِّنَ الْمَثَانِي﴾ “Më të vërtetë, Ne u kemi dhuruar juve shtatëshen Methani (shtatë ajetet e sures Fatiha që përsëriten)” (15:87).

Emrat e tjerë të sures Fatiha

Fatiha’ja ka rreth njëzetë emra të tjerë që tregojnë vlerat e saj. Për shembull disa prej tyre janë:

  1. Surja Fatiha është quajtur edhe Suret’s-Salah (surja e namazit), sepse këndimi i saj është kusht për vlefshmërinë e namazit. Profeti Muhamed (sal’la llahu alejhi ue sel’lem) ka thënë: “Ai që nuk këndon suren Fatiha, nuk ka namaz.”[1] Për këtë arsye, lexohet në çdo rekat.
  2. Duke qenë se është zbritur nga thesari posht arshit të Allahut (xh.sh), duke qenë se është thesar i kuptimeve madhore, është quajtur Kenz (Thesar). Siç thotë i Dërguari i Allahut (paqja qoftë mbi) të përcjell prej Allahut (xh.sh): “Fatihatul-Katib (Sureja Fatiha) është një thesar prej thesareve të Arshit Tim.”[2]
  3. Ngaqë është e vetëmjaftueshme është quajtur Uefije, Kafije (Përmbledhëse).
  4. Ajo njihet ndryshe edhe si Umu’l-Kitab “nëna e Kuranit” dhe është surja e parë me të cilën fillon Kurani famëlartë.
  5. Po ashtu, quhet edhe Suretul-Esas (Themeli)sepse kjo sure është themeli (esenca, baza) e Kuranit.
  6. Duke qenë se fillon me الْحَمْدُ للَّهِ dhe duke pasur në kontekstin e saj falenderimin, quhet edhe Suretu’l-Hamd, el-Hamd, el-Hamdu lilah, ose Sure-i Shukrr. Transmetohet nga Profeti (salallahu alejhi ue selem) të ketë thënë se Allahu (xh.sh) ka thënë: قَسَمْتُ الصَّلَاةَ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي نِصْفَيْنِ، فَإِذَا قَالَ الْعَبْدُ:الْحَمْدُدِالله رَبِّ الْعَالَمِينَ، قَالَ االلهُ” “حَمِدَنِي عَبْدِي, “E kam ndarë namazin ndërmjet Meje dhe robit Tim në dy gjysma”. Kur robi thotë:’Falënderimi i takon Allahut, Zotit të Gjithësisë!’ Allahu thotë: “Robi im më lavdëroi!”
  7. Nga ana kuptimore, duke qenë duaja më e madhe dhe më kuptimplotë, quhet Sure-i Dua.
  8. Duke qenë shëruese për shumë sëmundje, veçanërisht ato psikologjike dhe shpirtërore, emërtohet si Sure-i Shifa. Transmetohet nga i Dërguari i Allahut paqja qoftë mbi të të ketë thënë.: “Fatihahtul-Kitab (Sureja Fatiha) është shërim i çdo sëmundje përveç vdekjes.”[3]
  9. Po ashtu quhet “Suretul-Methani (Surja e Përsëritjes)” ngase kjo sure përsëritet në çdo namaz.
  10. Gjithashtu, quhet edhe Er-Rukjeh (shërim, mjet shërimi), sepse në transmetimet autentike ekziston rrëfimi i Ebu Seidit (r.a) ku tregon historinë e Sahabit, i cili i këndoi Fatihan udhëheqësit të një fisi i cili ishte i helmuar. Më vonë, i Dërguari i Allahut (paqja qoftë mbi të) i tha sahabit: «وَمَا يُدْرِيكَ أَنَّهَا رُقْيَةٌ»

“Nga e dije se ajo është rukje?”

Këto  ishin disa nga njëzet emrat e Sures Fatiha, ose disa nga cilësimet e saj. Kjo tregon vlerën dhe madhështinë e kësaj sureje. Në të vërtetë, që kjo sure famëlartë, është si një përmbledhje e Kuranit dhe shtylla e jetës adhurimore në Islam. Mësimet themelore të Kuranit janë këto:

  1. Teuhidi, njëshmëria e Allahut (xh.sh).
  2. Nubuuet, profetësia.
  3. Ahiret, bota e përtejme.
  4. Qëndrueshmëria, duke përfshirë adhurimin dhe drejtësinë.

Surja Fatiha i cek qartë këto specifika: nga ‘el-Hamdulilah’ deri tek ‘ijjeke neabudu’ cek teuhidin, ‘en’amte alejhim’ profetësinë, ‘jeumi’d-din’ ahiretin, ndërsa ‘sirrat’i mustakim’ qëndrueshmërinë dhe drejtësinë. Në këtë sure, ka edhe shenja të tjera që përmendin këto katër principe të Kuranit famëlartë, por ne po mjaftohemi me kaq.

Temat e trajtuara në suren Fatiha

Në këtë sure trajtohet adhurimi që është vetëm për Allahu (xh.sh), që ndihma vjen vetëm prej Allahut, arritja në rrugë të drejtja dhe ruajtja nga devijimi mund të jenë të mundura vetëm duke u mbështetur në vullnetin e Allahut, sepse në këtë sure përmentet specifikat që të mirën dhe të keqen e krijon Allahu (xh.sh).

Kurani, është zbritur që t’i tregojë njerëzve rrugën e drejtë. Specifikat që përmban Kurani në mënyrë të përgjithshme gjenden edhe në suren Fatiha. Sepse në këtë sure, përmendet që është vetëm Allahu që i meriton të gjitha lëvdatat, madhërimet dhe adhurimet. Tregon fuqinë e Tij, që ska asnjë fuqi tjetër që mund të mbështetemi përveç Tij, dhe na tregon lutjen që të behemi njerëz të mirë dhe të ecim në rrugën e drejtë.

Kjo sure në fakt, është një dua që Allahu ua mëson atyre që duan të lexojnë librin e Tij. Për t’i transmetuar lexuesit këtë mesazh është vendosur në fillim të Kuranit: Nëse me të vërtetë kërkon që të përfitosh prej Kuranit, duhet t’i luteshn Allahut (xh.sh) në këtë mënyrë.

Në fakt, tefsiri i sures Fatiha është shumë i gjerë. Për shembull, Fahrrudin er-Razi, që ka shkruajtur tefsirin e Kuran’it në 32 libra, tefsirin e Fatihasë e ka shkruar në një libër të tërë.  Edhe ne duke ia lënë vendin për detaje këtyre librave, do mundohemi  të qëndrojmë mbi specifikat që do të jenë të dobishme për cilindo besimtar.

Tefsiri i Sures

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ

  1. Me emrin e Allahut, Mëshiruesit, Mëshirëplotit!

Sipas juristëve, ku bën pjesë edhe Ebu Hanife, bismilah nuk është një ajet nga surja Fatiha apo suret e tjera, vetëm bismilahi në ajetin e 30-të të sures Neml është ajet Kuranor. Ndërsa në fillim të sureve të tjera është shkruar vetëm për mirësi. Për këtë arsye nuk lexohet me zë në namaz.

Ndërsa, një grup tjetër juristës, ku bën pjesë edhe imam Shafiu, besmele është ajeti i parë i Fatihasë dhe sureve të tjera. Për rrjedhojë, pasuesit e ekolit shafii, e lexojnë me zë besmelenë në namaz.

الْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعَـلَمِينَ

  1. Gjithë falënderimet dhe lavdërimet janë për Alllahun, Zotin e gjithësisë!

Hamd; lavdërim, është fjalë me kuptim midis medih (lavdërim) dhe shukrrit (falenderim). Medih, bëhet për frymorët dhe jofrymorët. Por, jofrymorëve nuk u bëhet hamd. Medih, mund të bëhet edhe para se të dhurohet diçka, po ashtu edhe pas. Ndërsa, Hamd bëhet vetëm pas një favori ose mirësie. Nuk është kusht që të jetë një mirësi që e ka përfituar personi. Ndërsa për shukrrin, kjo është kusht. Sepse shukrri (falenderimi), bëhet me fjalë ose vepra në shenjë respekti ndaj atij që të jep një të mirë.

الْحَمْدُ el-Hamdu, ka në krye shkronjat e përcaktimit (ل ا ). Kjo bën që hamd të marri këtë kuptim: Që prej pafillimit deri në pafundësi, prej kujtdo që të jenë, në cilëndo formë qofshin, të gjitha hamdet (falenderimit), i përkasin vetëm Allahut (xh.sh). Sepse, çdo kohë, vend apo krijesë, janë pronë e Tij, dhe hamde’t (falenderimet) i përkasin vetëm Atij.

اللَّهِ Allah, është emri i qenies më të lartë me ekzistencë në vetvete (vaxhibul vuxhud – qenie e domosdoshme) dhe të denjë për të gjitha lavdërimet dhe falënderimet.Pra, është emër individual dhe i përveçëm. Është një shenjë dalluese e Perëndisë, e cila, përmban në vetvte të gjitha kuptimet e emrave të tjerë të Allahut. Edhe pse disa dijetarë janë të mendimit se është fjalë e prejardhur, mendimi i përgjithshëm është se nuk është fjalë e prejardhur.

رَبِّ Rrabb, edhe pse në të vërtetë është infinitiv me kuptim “Përkujdesës”, i është dhenë si emër përkujdesësit, me qëllim zmadhimi. Po ashtu, ka edhe kuptime të tilla si: Posedues, mbret, administrues dhe furnizues.

الْعَالَمِينَ Fjala alemin, është shumësi i fjalës a’lem. Ka kuptimin e botëve të panumërta, që i di vetëm Allahu. Ka kuptimin e të gjithë botëve, nga mikrobota në makrobotë, bota e shpirtrave, bota e shëmbëlltyrës, bota e varrit e,  po ashtu bota e kafshëve dhe bimëve. Po ashtu, çdo yll në qiell është një botë më vete. Sipas studimeve astronomike, në gjithësi ka njëqind miljard galaktika. Ndërkohë që vetëm në galaktikën e “Rrugës së qumështit” ka mbi dyqind miljard yje. Kjo tregon madhështinë dhe pafundësinë e Allahut, Zotit të botëve.

  1. Ai, është Mëshirues, Mëshirëplotë!

الرَّحْمَٰنِ Rrahman, i Gjithëmëshirshëm, mëshira e të Cilit përfashin gjithçka, të mirë e të keq, besimtar e mohues, pa bërë kurrëfarë dallimi.

Sipas disa dijetarëve të tefsirit, Rrahman në këtë ajet ka kuptimin “Rrezak”, Furnizues. Pra, Allahu i Lartë, ia dërgon furnizin çdo gjallese në masën e duhur e, i kënaq të gjithë pa nënvlerësuar askënd. Aushtu si dërgon në barkun e milingonës ushqimin e duhur, po ashtu, dërgon edhe në barkun e balenës së madhe ushqimin e duhur.

الرَّحِيمِ Rrahim, ka kuptimin “mëshirëshumë, mëshirëmadh, mëshirëplotë.” Thuhet, që, ka kuptimin që në botën tjetër u jep mirësi vetëm besimtarëve. Allahu i Lartë, edhe pse u jep mirësi të gjithëve në këtë botë, në botën tjetër për besimtarët do të ketë mirësi e begati të veçanta.

Lexo  Surja Duha

الرَّحِيمِ shpreh mëshirën. Mëshira e Allahut përfshin gjithçka. Vëçanërisht, kjo është më e theksuar  tek të vegjilit e njerëzve dhe kafshëve kur vijnë në këtë botë. Si një rrezatim i kësaj mëshire, luani i egër, i shërben të voglit të tij. Pula me zogj nuk ha vetë por ushqen të vegjëlit e saj, e madje ajo është e gatmshe t’i hidhet në sulm edhe qenit për të mbrojtur të vegjëlit e saj. Gati-gati pula sikur jeton vetëm për zogjtë e saj.

Pas ajetit الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ “Mëshirues, Mëshirëplotë”, është e rëndësishme ardhja e ajetit  مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ “Sunduesit të Ditës së Gjykimit.”

Sepse mëshira merr kuptim me arrdhjen e ahiretit (botës tjetër). Po ashtu, edhe mirësia merr kuptim duke qënë e përjetshme. Në të kundërt, mirësia më e madhe e njeriut, mendja, i shndërrohet në bela (fatkeqësi). Sa herë që mendon për të ardhmen, përpara i del varri dhe, e humbet fare kënaqësinë e momentit. Po ashtu, duke menduar se do të ndahet nga të afërmit e tij, dashuria e të cilëve është fryti më i vyer i mëshirës, kjo dashuri shndërrohet në dhimbje të papërballueshme.

مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ

  1. Sunduesit të Ditës së Gjykimit (përgjegjësisë-shpërblimit)! 

يَوْمِ الدِّينِ”, ka kuptimin “dita e fesë.” Fjala din, ka edhe shumë kuptime të tjera, por kuptimi më i saktë këtu është “shpërblimi i punëve” dhe “feja e njohur.” Kështu që, dita e fesë, është dita kur do të shpërblehen punët dhe kur do të ndodhin ngjarjet e njoftuara prej fesë. Sipas disa dijetarëve, me ditën e fesë është synuar kijameti. Atë ditë do t’i fryhet bririt, do të ringjallen njerëzit dhe do të shpërndahen librat e punëve. Në vijim, të mirët do të marrin shpërblimin ndërsa të ligët dënimin.

Një kuptim tjetër i ditës së fesë, është, edhe dita kur do të shfaqet feja. Një besimtar i beson Allahut, engjëjve, librave, profetëve, ahiretit (botës së përtejme) dhe kaderit (paracaktimitm hyjnor). Po ashtu, ka besim të plotë dhe e, praktikon namzin, agjerimin, zekatin dhe haxhin. Të gjitha këto do të shfaqen në formën e tyre të vërtetë ditën e gjykimit. Po, atë ditë, do të shfaqet feja me të gjitha të vërtetat e shprehura në Kuran dhe hadithe, nga më e vogla deri te besimi në Allahun e Lartë.

Allahu (xh.sh), edhe pse është Zot i kësaj bote dhe tjetrës, fakti që në këtë ajet është përmendur si “Sundues i ditës së gjykimit”, mund të shpjegohet kështu:

  1. Për arsye se atë ditë, do të ngihet perdja e shkaqeve të jashtme që ndodhet në këtë botë si urtësi për të mbuluar Madhështinë, dhe se çdo gjë do të shfaqet në formën e saj origjinale, është shprehu “Sundues i ditës së gjykimit”.
  2. Qëllimi është, theksimi i rëdësisë së asaj dite të veçantë.
  3. Njerëzit në këtë botë janë edhe pronar figurativ. Pra, ata thonë: shtëpia ime, prona ime, toka ime etj. Por në të vërtetë të gjitha këto janë pronë e Allahut (xh.sh). Atë ditë, do të zhduken edhe këto pronësi të figurshme, dhe do të shfaqet Sunduesi dhe Pronari i vetëm i gjithçkaje, Allahu (xh.sh).

يَوْمِ الدِّينِ “jeumu’d-din”, jeum ka kuptimin ditë.

Ashtu si jeta e njeriut ka një ditë, po ashtu edhe popujt dhe qytetërimet e kanë një ditë. Po ashtu, ka edhe një ditë, dhe ajo është dita e jetës së kësaj bote. Ka edhe një ditë tjetër, karshi jetës së kësaj bote dhe ajo është dita e gjykimit. Kur themi sot kjo botë e nesër ahireti, kemi si qëllim këto dy ditë; kjo botë është një ditë dhe, bota e përtejme një ditë. Në pushtetin absolut të Allahut, kjo botë dhe e përtejmja janë vetëm dy ditë. Të gjitha kohërat në krahasim me Atë, janë si një çast i vetëm, që vjen e shkon. Për Allahun nuk ekziston koha. Ai (xh.sh), “nuk ha e nuk pi, koha nuk ekziston për Të, i pastër është nga gjithçka Allahu.” Po, kur të mbushet dita e njerëzimit, do të japë llogarinë e kësaj dite, atë ditë.

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ “Gjithë falënderimet dhe lavdërimet janë për Alllahun, Zotin e gjithësisë!” në krey të sures, duke qenë se jep një gjykim gjithëpërfshirës, ndokujt mund t’i vij në mend një pyetje e tillë: falenderimet dhe lavdërimet përse janë vetëm për Allahun? Si përgjigje vjen menjëherë ajeti pas tij, që përmend atributet e Allahut (xh.sh). Falenderimet dhe lavdërimet i takojnë Allahut sepse Ai, është رَبِّ الْعَـلَمِينَ Zoti i gjithësisë. Krijuesi dhe furnizuesi i gjithçkaje, dhe vazhduesi i ekzistencës së tyre. Sepse, Ai, është Mëshirues e  Mëshirëplotë. Ai që, e vezullon gjithësinë me mëshirën e tij të pafundme. Ai që i ka vënë në shërbim të njeriut diellin, hënën, yjet, të gjitha kafshët e bimët. Për më tepër, jeta nuk është e kufizuar vetëm në këtë botë. Jeta e vërtetë e njeriut, që ka marrë përsipër një përgjegjësi shumë të rëndë, duke pasur rolin e mëkëmbësit të Zotit në tokë përkohësisht, është në botën tjetër (ahiret). Pra, Allahu është edhe مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ Sunduesi i vetëm i Ditës së Gjykimit.

Në është kështu, atëherë të gjitha falenderimet dhe lëvdatat, që prej krijimit të gjithësisë deri në ditën e kijametit, prej kujtdo dhe në çdo  kohë qoftë, i përkasim vetëm Allahut (xh.sh).

 

إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ

  1. Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm te Ty kërkojmë ndihmë!

Duket sikur në pjesën e sures deri këtu, duke përmendur atributetet e larta të Allahut si një varg zikri (përmendjeje) na bëri t’i kuptojmë ato dhe, të përgatitemi për të dalë në prezencë e Tij. Na përgatiti sikur ne e shohim Atë, na ngriti në nivelin e komunikimit me Të, dhe, me dëshirën e paraqitjes së robërisë para Tij themi:   إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ .

Profeti Muhamed (sal’la llahu alejhi ue sel’lem) duke na tërhequr vëmendjen në këtë pikë thotë: “Namazi është miraxhi (ngjitje hyjnore në qiell) i besimtarit.”[4]

Robi përpiqet me mish e me shpirt, e tejkalon materialen, ngjitet në majat më të lartë shpirtërore dhe thothë: ” Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm te Ty kërkojmë ndihmë!”

Sa lumturi e madhe për besimtarin, të cilit, i bëhet e mundur ngjitja 5 herë në ditë me besim të plotë në gradën që u ngjit vula e Profetëve natën e miraxhit, Muhamedi (sal’la llahu alejhi ue sel’lem).

Nëse një njeri gjatë namazit e këndon këtë sure duke menduar, po ashtu, kuptimin e saj, e ndjen veten  e tij në prezencën e audincës hyjnore. Kështu arrin edhe kuptimin e hadithit: “Adhuroje Zotin tënd sikur ta shihje Atë, nëse ti nuk e sheh Atë, Ai të shikon ty.”[5]

Në fakt, ky ajet mund të ishte نَعْبُدُ   إِيَّاك “të adhurojmë Ty”.

Por duke thënë:  إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ “Jo tjetër kujt, por vetëm Ty të adhurojmë dhe, vetëm prej Teje ndihmë kërkojmë”, tregon që, e adhurojmë dhe duhet të adhurojmë vetëm Allahun (xh.sh).

وَإِيَّاكَ نَسْتَعِين O Zot! Si në adhurime dhe bindje, po ashtu, edhe në punët e tjera vetëm prej Teje kërkojmë ndihmë. Nuk i kërkojmë ndihmë askujt përveç Teje.

Në këtë ajet, foljet nuk janë njëjës ” Vetëm Ty të adhuroj dhe vetëm te Ty kërkoj ndihmë!”, por janë në shumës ” Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm te Ty kërkojmë ndihmë!” Ndoshta, është e drejtë të thuhet se imami kur fal namazin me xhemaat, duke patur si synim edhe xhemaatin mbrapa e këndon në shumës. Pra, imami duke qenë se lutet edhe për ne, mund të thojë “ne”. Në mendje mund të vij një pyetje e tillë: Kur dikush e fal namazin vetëm pse duhet ta lexojë sërish “ne” në shumës. Dijetarët tanë i janë përgjigjur kështu kësaj pyetjeje: Duke thënë “në të adhurojme dhe ne ndihmë kërkojmë”, ka dashur të shprehi këto:

  1. Të gjitha oraganet e trupit tonë që duken dhe që nuk duken.
  2. Të gjitha krijesat e vetëdijshme, duke përfshirë xhindët dhe engjëjt.
  3. Duke u nisur nga fakti që Allahu, është Zoti i gjithësisë, të gjitha krijesat frymore dhe jofrymore.

Gjithashtu, ky ajet, nga njëra ana nxit frymën e xhemaatit. Sepse, ne në këtë ajet e braktisim “unin” dhe, themi “ne”. Namazi është simboli i barazisë, ekuilibrit dhe disiplimës sonë shoqërore. Nëse ne arrijmë ta ndjejmë këtë në namaz, edhe bashkëjetesa jonë në shoqëri do të arrijë një formë të pëtkryer. “Ne”, nuk jemi një bashkësi sa për numër, por jemi një bashkësi e përkryer me lidhje shpirtërore. Kështu individi, për herë të parë arrin frymën shpirtërore të bashkësisë, shpëton nga jetesa pa ndjenja.

Allahu i Lartë, me anë të Profetit Muhamed (sal’la llahu alejhi ue sel’lem) na tregon se këtë dua që ia mësoi robit të Tij e pranon dhe, se e ka ndarë suren Fatiha midis Tij dhe robit.

Allahu ka thënë: “E kam ndarë namazin ndërmjet Meje dhe robit Tim në dy gjysma, dhe ai (robi), do të fitojë atë për të cilën është lutur”.

Kur robi thotë: ﴿الْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعَـلَمِينَ﴾  “Falënderimi i takon Allahut, Zotit të botëve”, Allahu thotë: “Robi im më lavdëroi”.

Kur robi thotë:﴿الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ﴾  “Mëshiruesit, Mëshirëbërësit”, Allahu thotë: “Robi Im më lartësoi’’.

Kur robi thotë: ﴿مَـلِكِ يَوْمِ الدِّينِ﴾ “Sunduesit të Ditës së Gjykimit”, Allahu thotë: “ Robi Im më lavdëroi (i është bindur Madhërisë sime)”.

Lexo  Surja Kadr

Nëse robi thotë: ﴿إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ﴾  “Ty të adhurojmë dhe prej Teje ndihmë kërkojmë”, Allahu thotë: “ Kjo, është mes Meje dhe robit Tim dhe, ai do ta fitojë atë për të cilën është lutur”.

Nëse robi thotë: ﴿اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ – صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّآلِّينَ﴾  “Udhëzona në rrugën e drejtë, në rrugën e atyre ndaj të cilëve u ke dhuruar bekimin Tënd, e jo në të atyre me të cilët je i hidhëruar dhe që kanë humbur”, Allahu thotë: “ Kjo është për robin Tim, dhe robi Im do të ketë atë që ka kërkuar”.

Kështu, kur e këndojmë suren Fatiha dueht t’i kushtojmë vëmendje këasaj lidhjeje dhe ndarjeje. Robi thotë: “Allahu im, më udhëzo në rrugë të drejtë, në rrugën e mesme midis shpërdorimit dhe plogështisë, në rrugën e cila nuk të çon drejt epsheve të egos, në rrugën e cila nuk të çon drejt dënimit Tënd…Më ruaj mua nga rënia në rrugën e mendjelehtëve, të pamendëve dhe të çoroditurve. Më udhezo në rrugën e profetëve, të dëshmorëve e njerëzve të drejtë. Mos më bëj prej të atyre që kundër vetes tërhoqën hidhërimin, e as prej atyre që e humbën veten e tyre. Dhe Allahu (xh.sh) thotë: “Kjo i përket robit tim, dhe robit Tim do t’i jepet çka kërkon.”

Në ajetin إِيَّاكَ نَعْبُدُ “vetëm Ty të adhurojmë”, ka një hollësi të tillë: Allahu im, duke e pohuar me fjalë, me vepra dhe me zemër, vetëm tek Ty drejtohemi, vetëm përapara Teje përulemi, vetëm pranë Teje e kërkojmë qetësinë, dhe besojmë se vetëm pranë Teje do të arrijmë lumturinë.

Një pikë tjetër e rëndësishme është edhe kjo: Në ajet, në vend të foljes “abedne” në kohën e shkuar është përdorur koha e tashme “nea’budu”. Një përzgjedhje e tillë është bërë sepse, folja “abede” e të shkuarës ka edhe kuptime të tilla si; e audhuruam, e bëmë, u falëm… Në këto fjalë ekziston në një mënyrë apo një tjetër zhytja në mburrje e mendjemadhësi, që bie ndesh me shpirtin e adhurumit. Ndërsa, në foljen “nea’budu” të kohës së tashme, nuk ka një rrezik të tillë. Sepse njeriu kur thot “të adhurojmë”, tregon dobësinë dhe varfërinë e tij përpara Qenies më të Lartë, dhe, duke e synuar dhe përsëritur këtë vazhdimisht, sikur dëshiron të thotë: “Allahu im, unë jam i vendosur që të mos e sakrifikojë lirinë time përpara asgjëje përveç Teje, po ashtu, jam i vendosur që të mos përkulem përpara asnjërit dhe, asgjëje përveç Teje. Kështu që, të drejtohem Ty me robëri të plotë me qëllim adhurimi, zemra ime drejtohet vetën nga Ti, tërhiqem me bindje dhe dashuri karshi Teje, dhe largohem nga çdo gjë që Ti e ndalon dhe nuk e pëlqen. Qëllimi im, është puna ime më e madhe, dhe dëshira ime më e madhe është që ta pranosh qëllimin tim si punë. Kërkoj kensideracionin Tënd, jo në sajë të veprave të mia, por në saja të atyre që kam qëllim të bëj…”

Dhe njeriu në këtë gradë sikur zbulon që, i jepet një mundësi dhe e drejtë për të kërkuar diçka. Për rrjedhojë, ai duhet ta shfrytëzojë në formën më të mirë këtë mundësi. Kështu që, duhet të kërkojë atë që është më primare në këtë kontekst dhe, mos ta humbasë këtë mundësi. Për këtë arsye pa humbur kohë kërkon që, Allahu ta udhëzojë në rrugën e drejtë  اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ” Udhëzona (përforcona) në rrugën e drejtë!

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ

  1. Udhëzona (përforcona) në rrugën e drejtë! 

اهْدِنَا ka kuptimin; na udhëzo, na e përforco udhëzimin, na bëj të qëndrueshëm në udhëzim.

Nëse personi që e lexon këtë ajet nuk është udhëzuar, kjo është një dua për të, që të udhezohet. Por, kur e loxon një besimtar musliman këtë ajet, çfarë kuptimi mbart, sepse ai është i udhëzuar në rrugën  e drejtë? Sipas shpjegimeve të dijetarëve të tefsirit (komentimit të Kuranit), kjo dua, në këtë rast mbart dy kuptime:

1. Na e përforco udhëzimin.

2. Ka kuptimin na bëj të vazhdueshëm e të qëndrueshëm në udhëzim.

الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ “Sirata’l-mustakim”, rrugë e drejtë pa zikzake, rrugë e mesme, rruga e gjallë e Kuranit, rruga e Profetit (sal’la llahu alejhi ue sel’lem) dhe shokëve të tij besnik, rruga e xhenetit, rruga e vërtetë, Islam, feja isalme, rruga kryesore, një rrugë ku mund të ecin të gjithë.

الصِّرَاطَ “es-Sirrat”: Në krye të fjalës gjenden shkronjat përcaktuese (elif-lam). Kjo mund të tregojë që fjala “sirrat” mbart këto kuptime: Një rrugë e qartë në të cilën kanë kaluar para nesh me miliona njerëz të devotshëm, mijëra profetë e eulija (njerëz të dashur tek Allahu).

Robi, kur e adhuron Allahun ashtu si duhet dhe fiton kënaqësinë e Tij, arrin në gradën e duasë dhe kërkon prej Zotit të tij gjënë më jetike për të, që ta udhëzojë në rrugën e drejtë. Shprehja “siratu’l-mustakim”, refuzon dhe mohon çdo lloj feje dhe ideologjie të shtrembëruar. Sepse “sirratu’l-mustakim”, do të thotë që ta njohësh të vërtetën, ta zgjedhësh atë para çdo gjëje, dhe të përpiqesh me sa ke mundësi që e vërteta të dalë triumfuese.

صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ

  1.  Në rrugën e atyre, të cilët i begatove me të mira, jo në të atyre që kundër vetes tërhoqën hidhërimin, e as në të atyre që e humbën veten! 

أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ “i begatove me të mira”. Ashtu siç shihet, ajeti nuk i ka specifikuar ata të cilët janë begatuar me të mira. Por, Kurani, disa ajete që kanë kuptim të paqartë i shqaron me ajete të tjera. Ky ajet shpjegohet në ajetin 69-të të sures Nisa: “E kush do që i bindet Allahut dhe të dërguarit, të tillët do të jenë së bashku me ata që Allahu i shpërbleu: (me) profetët, besnikët e dalluar, dëshmorët dhe me të mirët. Sa shokë të mirë janë ata!”

أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ “i begatove me të mira”. Fjala أَنْعَمْتَ “i begatove” aludon për begatinë e gjetjes së  rrugës së drejtë, sepse udhëzimi në rrugën e drejtë është mirësia absolute. Nëse e zotëron këtë mirësi, të tjerat vijnë nga pas si hije. Rrjedhimisht kupohet që, udhëzimi në rrugë të drejtë, është ndihma më e madhe, po ashtu edhe mirësia më e madhe. Po ashtu, kjo nuk është një rrugë që e kanë hapur profetët apo njerëzit e devotshëm, kjo është rruga e Allahut dhe mirësia më e madhe, por, duke qenë se edhe ata kanë eceur në këtë rrugë cilësohet si “rruga e tyre”.

الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ “ata që kundër vetes tërhoqën hidhërimin”, transmetohet që janë çifutët.

الضَّالِّينَ “ata që humbën veten!”, transmetohet që janë të krishterët. Por, kjo nuk do të thotë se, ata që tërheqin dënimin kundër vetes dhe ata që humbin veten, janë vetëm çifutët dhe të krishterët.

Shikohet se surja Fatiha, ashtu si e kanë komentuar disa dijetarë në disa libra, dhe se Aliu (r.a) ka thënë: “Nëse do të kisha mundësi do të shkruaja rreth komentimit të sures Fatiha aq libra sa t’i ngarkonin në 70 deve”, është përmbledhje e Kuranit. Kurani është një trup perfekt, Fatihaja koka e tij, ndërsa bismilaja kurora në kokë.[6]

Amin آمين

Amin, ka kuptimin “pranoje”. Me anë të Fatihasë, shfaqim përpara Allahut të Lartë, robërinë tonë, kërkojmë prej Tij të na i plotësojë nevojat tona, dhe në fund themi amin (na i prano lutjet tona).

Amin, nuk është ajet nga Kurani. Për këtë arsye nuk shkruhet në Mus’haf (Kuran). Në një transmetim të Buhariut dhe Muslimit, Profeti Muhamed (sal’la llahu alejhi ue sel’lem) ka thënë: “Kur imami të këndojë وَلَا الضَّالِّينَ uele’d-dalin, thoni amin. Sepse, edhe engjëjt thonë amin. Nëse amin që thoni ju, përkon me amin’in që thonë engjëjt, ju falen gjynahet e shkuara.”[7]

Ndërsa në një transmetim tjetër thotë: “Rrafsh me saffet (rreshtat në manaz) e njerëzve në tokë, gjenden edhe saffet e banorëve të qiellit. Për rrjedhojë, nëse “amin” i atyre në tokë përkon me “amin” e atyre në qiell, adhuruesit i falen gjynahet.”[8]

Vlera e Sures Fatiha

  1. Profeti Muhamed (sal’la llahu alejhi ue sel’lem) ka thënë: “Surja Fatiha është shërim pët çdo sëmundje.”[9]
  2. Në një hadith tjetër: “Surja Fatiha Është surja më e madhe e Kuranit.”
  3. Në një transmetim tjetër: “Mua më është dhënë surja Fatiha dhe fundi i sures Bekarre nga një thesar poshtë Arshit.”[10]
  4. Transmeton Enes b. Malik (r.a) nga i Dërguari i Allahut (sal’la llahu alejhi ue sel’lem) të ketë thënë: “Nëse lexon suren Fatiha dhe Kul Hue Allahu Ehad, kur shtrihesh për të fjetur, je i ruajtur nga çdo gjë përveç vdekjes.”[11]

——————————————

[1] Muslim, Salat 34-36; Ebu Dauud, Salat 136
[2] Transmeton Ibn Rahauejh, Fejdul-Kadir, (4/420)
[3]  Transmeton Seid b. Mensur, Ebu Shejh në Eth-Thevab, Fejdul-Kadir, (4/418); Ed-Dejlemi në Musnedul-Firdaus, (nr. 4385) me shprehje: “Sureja Fatiha është shërim përveç vdekjes.”
[4] Sherhu sunen-i Ibni Maxhe, I, 313
[5] Muslim, Iman, 1.
[6] Elmalili, Fatahi tefsiri
[7] Buhari, Edhen 111, 113, Deauet 4; Muslim, Salat 72.
[8] Muslim, Salat 72-76.
[9] Sujuti, el-Itkanfi ulumi’l-Kuran
[10] Zeueid 1, 169-170; Metalib, III, 283, 300
[11] Zeueid X, 121

Ndajeni me miqtë tuaj...